Trang chủ » 2020 » Tháng 5 » Bàn về suy nghĩ và tư duy

Bàn về suy nghĩ và tư duy

Điều gì tạo nên và ảnh hưởng tới suy nghĩ của chúng ta

Ở bài viết trước tôi đã đề câp đến sự khác biệt giữa con người, con vật và con robot ở chỗ mức độ phức tạp trong suy nghĩ, tư duy, tình cảm. Ở bài viết này, chúng ta sẽ đi sâu hơn vào vấn đề này.

Chúng ta là con người, tự tin với khả năng tư duy cao hơn muôn loài, nhưng có một sự thực là giữa con người với nhau, sự phân cấp và khác biệt nhau cũng chính ở khả năng tư duy mà ra.

<> Tư duy chính là khả năng suy nghĩ có chủ đích, có thông tin, có cân đo đong đếm được mất.

<> Suy nghĩ là một hoạt động của bộ não giúp con người tương tác với thế giới bên trong và bên ngoài.

<> Như vậy, tư duy là mức độ cao hơn của suy nghĩ. Tư duy là cách mà chúng ta suy nghĩ.

Theo bạn cái gì điều khiển những cảm xúc và hành động của bạn? Xin thưa suy nghĩ, là tư duy của bạn chứ là gì.

Ngạn ngữ có câu rằng “gieo suy nghĩ gặt hành động – gieo hành động gặt thói quen – gieo thói quen gặt tính cách” và dù có gieo-gặt thêm những gì phức tạp đến đâu thì cũng đều khởi nguồn từ một thứ rất quen thuộc – ‘ suy nghĩ, tư duy ‘.

Bạn có tư duy bạn có nghĩ rằng con người được tiến hoá từ khỉ, vượn như thuyết tiến hoá của Darwin hay không? Tại sao hàng ngàn năm văn minh không thấy thêm một con khỉ, con vượn nào tiến hoá thành người nữa?

Bạn có tư duy bạn có tin vào phong thuỷ, kinh dịch, bói toán hay không?

Bạn có tư duy bạn có tin vào việc làm giàu mà không cần kiến thức không?

Bạn có tư duy bạn có tin vào việc đổi đời nhờ đa cấp, bitcoin, vietlot hay không?

Vậy cái gì tạo nên tư duy của bạn, của chúng ta?

Khởi nguồn của suy nghĩ

Môi trường sống bên ngoài

Cho đến giờ tôi luôn bị ấn tượng câu thơ nổi tiếng của đại thi hào Nguyễn Du trong truyên Kiều “Ngẫm hay muôn sự tài Trời, Trời kia đã bắt làm người có thân, bắt phong trần phải phong trần, cho thanh cao mới được phần thanh cao”. Phải chăng mỗi con người sinh ra đều đã có số mệnh. Ta không thể chọn nơi mình sinh ra, chọn bố mẹ mình, chọn nền giáo dục mình được hưởng. Trong khi môi trường mà ta sống lại là yếu tố chính quyết định hay ảnh hưởng đến phần lớn tính cách và con người ta. Một đứa trẻ sinh ra trong gia đình ở thành phố có điều kiện kinh tế đầy đủ, bố là quan chức, mẹ là bác sĩ, lại được hưởng sự chăm sóc chu đáo, cho học hành tử tế đến nơi đến chốn chắc chắn sẽ có điều kiện phát triển hơn hẳn một đứa trẻ sinh ra ở miền quê nghèo, bố mẹ quanh năm đồng ruộng, ăn không no, suốt ngày cù bơ cù bất, nay bị mắng, mai bị chửi, lắm đòn roi. Một đứa trẻ lớn lên trong một khu đô thị văn minh chắc chắn sẽ khác một đứa trẻ lớn lên trong một khu xóm lao động nghèo. Môi trường sống này chính là phần ngoại năng tác động lớn đến cuộc đời chúng ta, nó tạo ra những cơ hội và thách thức, tạo nên liên lớp sóng không ngừng. Nói như vậy để chúng ta rộng đường rằng, với bất cứ một việc gì đều mang tính hai mặt tốt xấu. Một đứa trẻ sinh ra với điều kiện no đủ dù điều kiện ban đầu thuận lợi hơn nhưng chưa chắc đã là hơn nếu bản thân nó không có ý chí phấn đấu hoặc ít nhất là không đủ sự khôn ngoan để tránh sa vào cám dỗ. Một đứa trẻ lớn lên trong khu ổ chuột chưa hẳn đã là cùng đường nếu nó biết nỗ lực vươn lên. Có một sự thật hiển nhiên rằng, nhân sinh quan của một đứa trẻ nghèo, giàu ý chí vươn lên luôn phong phú và “đời” hơn rất nhiều so với một đứa trẻ được o bế từ nhỏ. Để bay cao, bay xa thì đó  yếu tố vô cùng quan trọng.

Dù sao thì cũng chẳng ai mong muốn mình phải sống mãi ở một môi trường không tốt, sống cạnh những người hàng xóm suốt ngày rượu chè bê tha rồi đánh chửi nhau, sống cạnh những đứa ăn cắp, sống gần những thứ tệ nạn. Vì vậy, nếu có cơ hội thì bạn hãy lựa chọn cho mình một môi trường sống văn minh nhất có thể, nó sẽ giúp bạn thay đổi và hoàn thiện bản thân rất nhiều. Ý tôi nói là lựa chọn môi trường sống văn minh chứ không phải là là lựa chọn cuộc sống sung sướng nhé.

Trong phỏng vấn tuyển dụng trước tôi thỉnh thoảng có chia sẻ với ứng viên của mỉnh rằng hãy cho tôi biết 5 người bạn hay tiếp xúc nhiều nhất? Tôi sẽ nói bạn là ai. Hãy cho tôi biết 5 người bạn thân nhất của bạn. Tôi sẽ nói bạn là ai? Vì một sự thực rằng bạn không thể tránh khỏi những ảnh hưởng, ánh xạ từ môi trường sống xung quanh.

Nội năng bên trong

Năng lực nhận thức = vốn kiến thức nền + Trải nghiệm sống + khả năng tự hoàn thiện

Có một sự thực khó chối cãi là con người là sản phẩm của nền giáo dục. Vì vậy nền giáo dục luôn có ảnh hưởng to lớn đến một con người, đặc biệt là giáo dục phổ thông. Vì vậy, mỗi bố mẹ đều không tiếc tiền cho con mình được hưởng nền giáo dục tốt nhất ngay từ khi còn nhỏ. Thế còn những đứa trẻ không được hưởng nền giáo dục tốt thì sao? Bản chất của giáo dục phổ thông là dậy cách làm người ấy vậy mà giáo dục phổ thông của chúng ta chỉ dạy kiến thức hàn lâm chứ không dậy cách con người phải trưởng thành ra sao, ứng xử với thế giới thế nào? Thật đáng tiếc thay. Để rồi mỗi một người khi trưởng thành lại phải loay hoay đi tìm lại những kiến thức nền căn bản nhất cho mình. Con người VN không kém thông minh và linh hoạt, nhưng XHVN dân trí cứ thấp là bởi vậy. Kiến thức nền là rất quan trọng, nó tạo nên sức mạnh nội năng cho một con người, đó là sự phản ứng nhanh nhậy và đúng đắn với những biến đổi từ môi trường bên ngoài, là khả năng tự học hỏi và hoàn thiện từ những trải nghiệm sống. Là bản lĩnh trước những thử thách của cuộc đời. Là hệ nhân-sinh-quan đã được cài cắm và vận hành trơn tru.

Tại sao Tào Tháo là đại gian hùng mà vẫn được người đời sau kính trọng đến như vậy, đó không chỉ ở tài năng quân sự, thao lược thiên tài mà chính là cách sống, cách đối nhân xử thế, cách tư duy của ông. Đó chính là “thà làm kẻ tiểu nhân thực sự chứ không làm một kẻ giả quân tử”. Tại sao ngày nay nhiều người hay ho lắm nhưgn vẫn không được tôn trọng, đó là do cái cách sống giả trá, bắt đầu tự hệ tư tưởng, tư duy của họ “thà làm một kẻ giả quân tử chứ nhất quyết không chấp mình tiểu nhân”. Xin thưa với những người như vậy rằng “anh có thể lừa được một người, mười người nhưng không thể lừa một trăm, một ngàn người. Anh có thể lừa người khác một ngày, một năm nhưng không thể che giấu 5 năm, 10 năm hay cả đời”. Nên ai là ai, ai thế nào, người đời rồi cũng không lạ gì nhau.

Nội năng bên trong của bạn giống như một bộ vi xử lý trong một chiếc máy tính vậy. Kiến thức nền là con chip, trải nghiệm sống là những thuật toán, và khả năng tư học hỏi hoàn thiện là thanh ram. Nếu bộ vi xử lý của bạn được lập trình thuận với đạo lý, đạo đức, luật pháp thì bạn dù không thành công lớn cũng khôgn thể thất bại lớn. Còn nếu con chip nhận thức của bạn được lập trình theo cách cứ làm bạt mạng, bất chấp đạo đức, đạo lý, luật pháp để đạt mục tiêu, thì chắc chắn rằng thành công đến hay khôgn chưa biết, nhưng hậu quả nhãn tiền thì đã ở trước mắt rồi.

Tôi tin rằng mỗi con người đều có ‘ sứ mạng ‘, sức mạnh nội năng lớn sẽ giúp bạn nhận thức được sứ mạng của mình và hành động thuận theo lẽ Trời. Đó là ‘ Thiên mệnh ‘. Sức mạnh nội năng yếu, bạn để những mưu toan tầm thường từ cái tôi của bạn dẫn bạn đi. Đó là ‘ số mệnh ‘ của bạn.

 

Suy nghĩ tích cực và tiêu cực

Suy nghĩ tích cực khiến chúng ta có cảm giác như đang kiểm soát được tình hình hiện tại. Điều đó là rất tốt trong những trường hợp khó khăn, đòi hỏi chúng ta phải dùng sức mạnh tinh thần để vượt qua. Tuy nhiên, việc cảm thấy quá tích cực hay tự tin có thể làm ta không đánh giá đúng thực tế. Những người luôn suy nghĩ tích cực nhìn đâu cũng thấy khả quan, màu hồng là người có cái nhìn thiếu thực tế hơn nhiều so với những người biết suy nghĩ tiêu cực đúng cách. Vì vậy trong nhiều trường hợp, suy nghĩ tích cực có tác dụng ngược đối với đại đa số một bộ phận ít kiến thức và trải nghiệm sống. Vậy nên mới đâm đầu đi học diễn giả và đọc sách self-help, đến khi vào thực tế cuộc đời nó đập cho tan tành thì mới vỡ lẽ ra cùng một núi thất vọng tràn trề. Có cậu còn khuyên tôi là hãy suy nghĩ bằng trái tim. Người Việt mình lại còn có câu ‘ suy nghĩ bằng bụng ‘. Theo tôi thì nên trả suy nghĩ về đúng nơi của nó, hãy nghĩ bằng não, chứ đừng nghĩ bằng tim hay nghĩ bằng bụng. Đôi khi chúng ta cần suy nghĩ tích cực để lấy tinh thần vượt qua những hoàn cảnh xấu, nhưng là đối với người yếu đuối. Những kẻ chỉ suy nghĩ tích cực, lúc nào cũng hăm hăm hở hở nghĩ điều tốt, làm điều tốt không phải diễn giả chém gió thì cũng bán hàng đa cấp, là những kẻ không hề có chiều sâu của trí tuệ và cảm xúc.

Cùng tự vấn nhé, chúng ta có nên tiếp tục suy nghĩ tích cực về việc người Việt Nam thông minh chẳng kém gì người Israel, lại thêm tính cần cù chịu khó. Đất nước ta giàu tài nguyên, rừng vàng biển bạc, đồng xanh, cò bay thẳng cánh… Thế tại sao đất nước vẫn nghèo? dân trí vẫn thấp? Có nhiều bạn trả lời rằng là do sự dẫn dắt của Đ&CP nên ra vậy. Xin thưa, một dân tộc có dân trí hạng ba không thể sản sinh ra lãnh đạo hạng nhất. Mỗi người đều nên tự xem lại chính mình trước đã nhé.

Trong suy nghĩ tiêu cực cũng có cái mặt tích cực của nó. Những người từng trải hay những người có độ nhạy cảm cao thường sẽ dễ nhìn thấy vấn đề trong các sự việc, sự vật và có sự đề phòng sớm mà những kẻ không nhìn ra gọi đó là suy nghĩ tiêu cực. Ối giời ! nào đâu đến nỗi thế. Bạn cứ nghĩ quá lên… Mọi thứ đều ổn mà, tôi kiểm soát được hết…. Trong rất nhiều trường hợp, người dám nghĩ tiêu cực thường là những người trải đời, họ có thể dự báo và lường trước được những trường hợp xấu xẩy ra mà những kẻ luôn đọc câu thần chú ‘ hãy suy nghĩ tích cực! ‘ chẳng bao giờ mảy may trông thấy. Không đa nghi như Tào Tháo thì làm sao từ một Tào A Man có thể trở thành Tể Tướng. Thử hỏi không có những phút giây tư suy tư phản tỉnh sâu sắc đến bi ai thì làm sao có  ‘ nhạc Trịnh ‘, làm sao có những ‘ trăm năm cô đơn ‘, những ‘ Godfather ‘ để người đời chiêm nghiệm.

Hãy tự trả lời xem, bạn có thể suy nghĩ tích cực với tình trạng giao thông ở Sài Gòn mỗi giờ tan tầm hay không? Bạn có thể suy nghĩ tích cực về vấn nạn tham nhũng hay không? Là bậc cha mẹ, gần 3 tháng trời con không được tới trường, chỉ được học online mà nhà trường thu đủ tiền phí 35-40 triệu/tháng (một trường quốc tế ở HN) không thiếu một đồng thì bố mẹ có suy nghĩ tích cực đồng cảm với nhà trường được không?

Suy nghĩ tốt – xấu

Cho đến giờ, tôi có thể khẳng định tốt-xấu là sản phẩm từ hệ nhân sinh quan, đạo đức của từng nhóm người, trong từng giai đoạn lịch sử mà ra. Ví dụ Hitler và Đức quốc xã đã từng cho rằng người Do Thái là man di mọi rợ, là chủng tộc người xấu xa nhất thế giới và cần phải tiêu diệt, điều đó đúng hay sai tốt hay xấu đến giờ bạn tự đánh giá được. Ngày xưa cả đất nước ta chiến đấu cho độc lập dân tộc và bảo vệ CNXH. Người người nhà nhà đóng góp sức người sức của, trong đói nghèo mà niềm vui hạnh phúc hân hoan, ai ai cũng rạo rực niềm tin. Bây giờ lên CNHX rồi thì tốt xấu đúng sai thế nào bạn tự đánh giá được. Vậy nên về việc này, tôi thấy nên suy nghĩ theo “tư duy tương đối” của Einstein thì sẽ tốt hơn. Có nghĩa là chẳng có gì là tốt hoàn toàn và chẳng có gì là xấu hoàn toàn. Hãy từ từ chiêm nghiệm những tốt-xấu mà chúng ta gặp trong cuộc đời, dần dần chúng ta sẽ mở rộng ra những quan điểm và góc nhìn về nó để định hình được nhân-sinh-quan cho mình. Trời ban cho bạn sự thông minh, nhưng nếu bạn dùng sự thông minh đó để đi tranh cãi tốt-xấu với kẻ khác thì đó thực sự là sự ngu dốt.

Vậy nên tôi có đôi điều với người Tốt. Nếu bạn nghĩ mình là người tốt, thì nên bắt đầu và duy trì thực hành điều tốt bởi đức tin và niềm tin ở chính bạn, không nên kỳ vọng từ khen che, tưởng thưởng, đánh giá từ bên ngoài. Nếu bạn có khả năng thì nên đồng cảm với nỗi khổ và thiệt thòi của kẻ xấu bởi sự lầm đường lạc lối nhưng cần khiến kẻ đó phải thừa nhận trách nhiệm khắc phục điều xấu, nếu không cái tốt của bạn đáng thương hoặc có thể bị làm hại bởi kẻ xấu. Bạn là người tốt, nên thấu hiểu được cho nỗi khổ của mọi người bởi cùng sống trong nền tảng XH dân trí còn thấp, tham sân si dễ cám dỗ con người yếu đuối mà bao dung cùng họ đi qua điều xấu đến đến thiện ý, thiện cách.

Trang chủ | Update: 12/05/2020

Gửi mail Chia sẻ

Chia sẻ của bạn